A00615F03

انحنای ستون فقرات ناحیه کمر اختلالی است که باعث می شود که ستون مهره های مفصل کمر به سمت راست و چپ خمیده شود. انحنای ستون فقرات در اکثر موارد در افراد بین سنین 9 تا14 سالگی در دوران بلوغ و رشد ایجاد می شود. ستون فقرات یکی از حیاتی‌ترین قسمت‌های بدن ماست که از بدن پشتیبانی می‌کند و امکان حرکت کردن بدن در جهات مختلف را ممکن می‌سازد. آناتومی مهره های کمر به نحو شگفت‌انگیزی خلق شده و ساختار آن به گونه‌ای است که عملکرد‌های بسیار زیادی دارد.

انحنا یا انحراف ستون فقرات اغلب خفیف است و نیازی به درمان خاصی ندارد اما در موارد شدید درمان هایی مانند کاربرد بریس یا جراحی برای درمان این عارضه به کاربرده می شود. خمیدگی دیگری وجود دارد که باعث انحنای ستون فقرات به سمت جلو میشود و به آن کیفوز گفته می شود و به هیچ گونه درمانی نیاز ندارد.

enhena

تصویر سمت راست انحراف ستون فقرات رانشان می دهد و تصویر سمت چپ تصویر یک ستون فقرات سالم و طبیعی است.

اسکولیوز یا انحرف ستون فقرات چیست؟

اصطلاح اسکولیوز از یک کلمه یونانی به معنی انحناگرفته شده است.زمانی که شما از پشت به ستون فقرات یک نفر نگاه میکنید ممکن است حالت ستون مهره ها صاف، بالا و پایین به نظربرسد. در صورتیکه ستون مهره به سمت کنار دچار انحنا باشد به این عارضه اسکولیوز گفته می شود.

این خمیدگی ممکن است به سمت چپ یا راست باشد میزان شدت این انحنا متفاوت است وبه صورت خفیف یا شدید است. انحراف ستون فقرات ممکن است در نواحی پایین ستون مهره ها باشد که انحراف ستون فقرات کمر گفته می شود یا در نواحی بالای ستون مهره ها باشد که انحراف ستون مهره های مفصل گردن گفته می شود، همچنین ممکن است از ناحیه بالای ستون مهره ها شروع شود و به سمت پایین ستون مهره ها امتداد داشته باشد که به آن انحراف ستون فقرات به صورت کامل گفته می شود در بعضی از موارد یک انحنای دو طرفه شبیه به اس انگلیسی (S) ایجاد میشود.

تفاوت بین اختلال اسکولیوز و کیفوز

در صورتیکه از کنار به ستون مهره های یک نفر به صورت طبیعی نگاه کنید 3 خمیدگی ازجلوبه عقب در ستون مهره ها وجود دارد یکی از خمیدگی هادر ناحیه گردن یکی دیگر در ناحیه سینه و قسمت سوم آن در ناحیه تحتانی مفصل کمر وجود دارد به خمیدگی غیر طبیعی ستون مهره ها به سمت جلو اختلال کیفوز گفته می شود که با عارضه اسکولیوز کاملا متفاوت است.

دلیل بروز کیفوز

کیفوز می تواند در هر سنی اتفاق بیفتد اگر چه این عارضه در هنگام تولد به ندرت ایجاد می شود. اختلال کیفوز که در دوران بلوغ رخ می دهد به عنوان بیماری شوئرمن شناخته شده است این اختلال باعث گیر افتادن مهره های مفصل کمر در یک ردیف از ستون مهره ها میشود و دلیل بروز بیماری شوئرمن هنوز ناشناخته است.

اختلال کیفوز بر اثر شرایط مختلفی که باعث تاثیرگذاری برروی ستون مهره ها میشود ایجاد می شود. این شرایط شامل موارد زیر است:

1-بروز بیماری ارتروز ستون فقرات

2- پوکی استخوان

3-   اسپینا بیفیدا  Spina bifida(بیرون زدگی نخاع به علت بسته نشدن کانل نخاعی)

درمان کیفوز معمولا بر اساس علت بروز اختلال انجام می شود که این علت ها در زیر ذکر شده است.

انواع و دلایل بروز انحراف ستون فقرات چیست؟

  • اسکولیوز که بر اثر عملکرد یا حالت های ستون مهره ها ایجاد میشود ومربوط به شکل ساختارستون مهره ها نیست: در این نوع اسکولیوز ساختار ستون مهره ها طبیعی به نظرمیرسد اما بر اثر شرایط دیگری مانند تفاوت در طول ساق پاها، گرفتگی ماهیچه های مفصل کمر انحنای خفیفی در ستون مهره ها مشاهد می شود. این خمیدگی خفیف است و زمانیکه شخص به سمت جلو یا کنار خم میشود این خمیدگی دیگر قابل مشاهده نیست و از بین میرود.
  • ایجاد انحراف ستون فقرات ناشی از ساختار ستون مهره ها: در این گونه موارد خمیدگی ثابت است و تا زمانیکه فرد موقعیت خود را تغییر ندهد خمیدگی قابل مشاهده است و انواع مختلفی دارد.
  • انحراف ستون فقرات ناشناخته: دلیل بروز این نوع اسکولیوز ناشناخته است وبیشتر از 8تا 10 مورد ازاختلالات اسکولیوز، ناشناخته است.
  • اختلالات عصبی عضلانی: این نوع انحراف ستون فقرات بر اثر شرایطی که بر روی ماهیچه ها و عصب های مفصل کمر تاثیر می گذارد ایجاد می شود به عنوان مثال ممکن است بر اثر شرایطی مانند فلجی، اختلالات ماهیچه ای، از کار افتان نخاع، اختلالات عصب ایجاد شود هرکدام از این شرایط میتواند علاوه بر انحنای ستون فقرات علائم دیگری را برای فرد ایجاد کند از بین هر10 نفری که دچار انحنای ستون فقرات هستند یک نفر بر اثر اختلالات عصبی عضلانی به این عارضه دچارشده است.
  • آسیب های استخوان ها و عضلات: این آسیب منجربه بد شکلی وحالت غیرطبیعی استخوان ها می شود.
  • اختلالات مادرزادی:در این اختلال استخوان های کودک در رحم مادر به صورت طبیعی رشد نمی کند. از بین هر 10 نفر یک نفر به صورت مادرزادی دچار انحراف ستون فقرات می شود.

موارد باقی مانده ابتلا به کجی ستون فقرات از نوع رایج آن یعنی انحراف ستون فقرات به دلایل ناشناخته هستند.

چه کسانی به انحراف ستون فقرات ناشناخته مبتلا می شوند؟

انحنای ستون فقرات ناشناخته میتواند درهرمرحله ی سنی کودکان ایجاد شود. اما مشخص نیست که این عارضه چرا و چگونه ایجاد می شود. این عارضه ناشی از حالت های نامطلوب نیست و نمی توان ازآن جلوگیری کرد اسکولیوز در دوران بلوغ و در مراحل اولیه رشد ایجاد می شود معمولا درسنین 10 تا 12 سال برای دختران و سنین 11 تا16 سال برای پسران ایجاد می شود. از هر 40 کودک یک نفر دچار درجه ای از انحراف ستون مهره ها است شیوع ابتلا به انحراف ستون فقرات در دختران و پسران برابر می باشد،اگر چه اسکولیوزهای شدید در دختران رایجتر از پسران است. اسکلیوز ناشناخته مربوط به عوامل ژنتیکی نمی باشد اما از هر 4 نفر یک نفر بر اثر عوامل ژنتیکی به این عارضه مبتلا هست.

علائم انحراف ستون فقرات ناشناخته چیست؟

در اکثر موارد انحنای ستون فقرات در مراحل اولیه بدون هیچ گونه علائم و درد کمر است وعلائم آن به تدریج ایجاد می شود انحنای ستون فقرات معمولا با خم شدن ستون فقرات به سمت پایین قابل تشخیص است در بعضی از موارد انحنای خفیف می تواند بدون آشکار شدن هیچ علائمی برای والدین یا کودک به مرور زمان شدید شود و در دوران بلوغ بروز پیدا می کند و باعث خجالتی شدن کودک می شود و به دلیل این است که والدین و پزشک ستون مهره ها ی کودک را به صورت برهنه مشاهده می کنند تا بتوانند از بروز این اختلال مطلع شوند.

انحنای ستون فقرات باعث ایجاد دردهای خفیف وعدم تعادل ماهیچه ها می شود در صورتیکه اسکولیوز شدید شود باعث بدشکل شدن ستون فقرات می شود زمانیکه ستون فقرات به سمت کنارخم میشود وخمیدگی بسیارشدید باشد استخوان های کوچک (مهره ها) که ستون مهره ها را تشکیل میدهند به صورت دورانی و گرد چرخ می خورند و باعث ایجاد فشار بر روی ماهیچه های متصل، لیگامنت ها و دنده های اطراف آنها می شود و این نواحی هم حالت گرد می شوند. از نشانه های دیگر می توان به موارد زیر اشاره کرد:

1-در صورتیکه اسکولیوز یا انحراف ستون مهره ها در نواحی سینه ایجاد شود استخوان دنده و شانه به صورت برآمده از یک قست کمر بیرون میزند همچنین یکی از شانه ها بالاتر و یکی دیگر از شانه ها پایین تر است.

2-درصورتیکه انحراف ستون فقرات در ناحیه تحتانی مفصل کمر ایجاد شود باعث می شود که استخوان پلویس در یک سمت به سمت جلو قرار بگیرد و یکی از ساق پاها کوتاهتر از ساق پای دیگر به نظر برسد.

اگر اختلال انحراف ستون فقرات شدید باشد و درمان نشود می تواند باعث ایجاد مشکلاتی درآینده برای فرد شود به عنوان مثال درصورتیکه بدشکلی ناحیه سینه بسیار شدید باشد می تواند باعث درد کمر شدید، اختلالات تنفسی و قلبی شود که این موارد خیلی رایج نیست.

تشخیص

اسکولیوز زمانی قابل مشاهده است که  فرد به سمت جلو خم شود و خمیدگی در مفصل کمر قابل مشاهده است وقتی پزشک عارضه انحنای ستون فقرات را تشخیص داد شما را به یک متخصص برای معاینه و درمان بیشترمعرفی می کند.

123

انجام عکس بردای بوسیله اشعه ایکس ازمفصل کمر برای ارزیابی میزان زاویه انحنا وخمیدگی به کاربرده می شود. این تست میتواند میزان شدت درجه شرایط را نشان دهد در بعضی از موارد هم انجام تست های عکس برداری دیگری مانند آم آر آی و سی تی اسکن ضروری است.

درمان

هدف از درمان در افرادی که دچار انحراف ستون فقرات درجه خفیف هستند جلوگیری از تشدید انحنا است و در افرادی که دچار انحراف ستون فقرات شدید هستند درمان برای استحکام مفصل کمر انجام می شود. اکثر افراد مبتلا به این بیماری به هیچ درمانی نیاز ندارند درمان اسکولیوز یا انحراف ستون فقرات براساس موارد مختلفی انجام می شود که شامل موارد زیراست:

1-سن فرد

2-آیا  فرد به صورت کامل رشد کرده است یا درمراحل رشد است

3-میزان درجه شدت انحنا

4- محل دقیق اسکولیوز به عنوان مثال درناحیه بالا درستون فقرات ناحیه گردن یا در ناحیه پایین در مفصل کمر

5- شرایطی که باعث تشدید انحراف ستون فقرات می شود

درمان انحراف ستون فقرات شامل مراقبت –نظارت، استفاده از بریس و جراحی است.

درمان به وسیله مراقبت ونظارت

اکثر افراد دچار انحنای ستون فقرات، به درجه خفیف آن مبتلا هستند و به هیچ درمانی نیاز ندارند اگرچه متخصص با ارزیابی های منظم باعث جلوگیری از تشدید این عارضه در کودکان در سنین بلوغ می شود. زمانیکه استخوان های اصلی بعد از سنین بلوغ رشد کردند عارضه اسکولیوز شدیدتر نخواهد شد و افراد می توانند ورزش ها و فعالیت های خود را به صورت طبیعی و بدون ایجاد مشکلی انجام دهند اگر چه متخصص انجام بعضی از ورزش ها مانند ورزش هایی که در آن برخوردهای شدید صورت می گیرد و ورزش ژیمناستیک را ممنوع میکند.

درمان با بریس

چندین نوع بریس وجود دارد که میتواند برای مفصل کمر استفاده کرد نوع جدید این بریس از نوع قدیمی آن راحتتر است درصورتیکه انحراف ستون فقرات ملایم است و در حال پیشرفت است استفاده از بریس برای درمان اسکولیوز توصیه می شود. بریس باعث درمان و اصلاح اسکولیوز نمی شود. هدف از به کاربردن بریس جلوگیری از تشدید این عارضه با رشد کودک  است  بریس می تواند در بیشترین ساعات روز و شب استفاده شود. در مراحل پایانی درمان می توان بریس را فقط در هنگام شب استفاده کرد با پوشیدن بریس می توان فعالیت های طبیعی و روزانه خود را انجام دهید اگر چه هنگام حمام کردن یا شنا کردن باید از پوشیدن بریس خودداری کنید.

درمان انحراف ستون فقرات با جراحی

جراحی معمولا در مواردی که انحنای ستون فقرات شدید باشد انجام می شود هدف از جراحی اصلاح انحنا و استحکام ستون مهره ها و همچنین پیوند استخوان است پیوند با اتصال دو یاچند استخوان مفصل کمر انجام می شود. بعد از انجام جراحی برای صاف نگهداشتن ستون مهره ها ازایمپلنت (پروتز) یا میله استفاده میشود این میله ها هر 4 تا 6 ماه با رشد کودک باید تغییر داده شوند.

روش های جراحی متفاوتی وجوددارد متخصص شما را در انتخاب نوع موثرترین جراحی راهنمایی خواهد کرد به صورت کلی جراحی انحنای ستون فقرات یک جراحی طولانی مدت است و دوره ریکاوری و احیای آن هم ماه ها طول میکشد وهمیشه هم موفقیت آمیز نخواهد بود.