ghoz-kamar-www.iransit.com-011

ورزش درمانی اساس توانبخشی است. واژهی درمانی اشاره به درمان بیماری یا اختلال جسمی دارد. واژه ورزش​ اشاره به فعالیت بدنی به منظور تمرین  یا بهبود سلامتی دارد. بنابراین این قسمت به کار برد فعالیت­های ورزش درمانی نیازمند تلاش بدنی به منظور پیشگیری، درمان و توانبخشی بیماری­ها و شرایط ناتوان کننده می پردازد.

حرکت درمانی چیست؟

در ادامه انواع روش های ورزش درمانی توضیح داده می شود.

حرکت درمانی غیرفعال

منظور از این نوع حرکت درمانی، وضعیت دادن و به حرکت آوردن مفاصل و انجام کارهایی است که توسط درمان کننده بر روی بیمار انجام می شود. در این نوع درمان در قسمت آسیب دیده معمولا انقباض فعالی انجام نمی شود. در مواردی که در زیر نام برده می شود ورزش درمانی غیرفعال مفید واقع می شود:

  • شکستگی ها و ارتوپدی: در این ضایعات حرکات درمانی جهت جلوگیری از تحلیل رفتن (آتروفی) و کوتاه شدگی عضله و تاندون و همچنین پیشگیری از محدودیت دامنه حرکتی به کار می رود.
  • بیماری های اعصاب: جهت جلوگیری از تحلیل رفتن ماهیچه ها و کوتاه شدن آنها و تنظیم هماهنگی حرکات
  • ضایعات مفصلی: برای از بین بردن حالت انقباض ماهیچه های اطراف مفصل که خود سبب از بین رفتن و یا کم شدن فشار بر روی ساختمان غضروفی می شود و همچنین جلوگیری از بروز حالت خشکی مفاصل
  • بیماری های عروقی: حرکات درمانی غیرفعال موجب برطرف نمودن جمع شدگی خون در اندام ها گردیده و گردش خون را از اندام ها به طرف قلب و بالعکس بهبود می بخشد. بیماری های ریوی: این نوع ورزش درمانی می تواند علا وه بر خارج نمودن ترشحات سبب تحریک و حرکت برونش ها شده و به ازدیاد حجم تنفسی منجر شود.

به طور خلا صه می توان فوائد و نتایج حرکات درمانی غیرفعال را چنین بیان داشت از انقباضات مختل کننده و تشکیل چسبندگی ها جلوگیری می نماید. اندازه طولی را که عضله باید در زمان استراحت داشته باشد تامین می کند. عکس العمل های بازکننده و تا کننده را تحریک می نماید و بالا خره زمینه را برای حرکات فعال مهیا می سازد.

ورزش درمانی فعال

حرکاتی که با اراده شخص انجام می شود از نظر فیزیولوژیکی و روانی با حرکات غیرفعال که توسط فیزیوتراپیست بر روی بیمار صورت می گیرد متفاوت بوده و اثرات مخصوص دارد که از تاثیر بر روی دستگاه حرکتی بدن (ماهیچه ها، استخوان ها و مفاصل و اعصاب) به وجود می آیند. اگرچه در برخی از حرکات فعال حضور مستقیم مسئول لازم نیست، موارد استفاده از ورزش درمانی فعال به شرح زیر است:

  • درمان و جلوگیری از بروز ضایعات مفصلی مانند حالت خشک شدگی مفصل یا شلی آن. پیشگیری و درمان تحلیل رفتن ماهیچه ها که در اثر عدم حرکت ایجاد می شود.
    کمک به از بین بردن اثرات ضایعه عصبی که به صورت فلج یا اختلالاتی در بافت ماهیچه ها بروز می کند.
  • درمان و جلوگیری از بروز اختلالات عروقی که در اثر بی حرکتی اعضای بدن ایجاد شده و سبب بروز اختلالات ثانوی می شود.
  • حفظ حالت صحیح و نیروی طبیعی در ماهیچه ها و مفاصل سالم بدن. پیشگیری از بروز ضعف عمومی و کمک به بهبود بخشیدن حالت عمومی شخص.
  • تقویت ماهیچه هایی که احتیاج به نیروی بیشتر برای انجام وظیفه مخصوص دارند.
  • بازیابی و نگهداری نرمش بدن، حفظ و بهبود بخشیدن به سرعت و دقت و تحمل و هماهنگی در حرکات، حفظ و ازدیاد احساس وجدان حرکتی و بهتر نمودن آن.

در مجموع حرکات فعال، عمل عضو را بهبود بخشیده و قدرت آن را افزایش می دهد. حرکات مزبور به ازدیاد ذخیره قلبی و تنفسی کمک نموده و بدین وسیله سبب بهبود اعمال عمومی بدن می شود.

موارد منع

وقتی فرمان عصبی به کلی از بین رفته باشد و زمانی که اراده قادر به انجام حرکت نباشد (بعضی از عقب افتادگی های مغزی کودکان) یا اراده وجود نداشته باشد و همچنین در مواقعی که خشک شدگی کامل مفصل به طور طبیعی (در اثر بیماری) یا به طور مصنوعی (عمل جراحی) ایجاد شده باشد انجام ورزش درمانی غیرعملی است. در دوران حاد برخی از بیماری ها و در بعضی از مراحل درد این نوع درمان ممکن است مضر باشد. مثلا در بیماری ریوی پیش رونده انجام تمرینات برای باز شدن قفسه سینه مضر است. اصولی که در حرکت درمانی غیرفعال و همچنین فعال باید مورد نظر باشد:

  • بیمار نباید در حین انجام حرکت و بعد از پایان جلسه درد داشته باشد (درد نباید با احساس خستگی یا کشیدگی عضلا نی اشتباه شود.)
  • رعایت احتیاط در انجام حرکت لا زم است. حرکت نباید تند انجام گیرد و بایستی متناسب با ساختمان فیزیکی بیمار صورت پذیرد.
  • درمان دهنده باید اصول تدریجی حرکات را رعایت نماید.
  • مفاصل دردناک و جراحات تازه قسمت های نرم بدن و وجود ترشحات در داخل مفصل انجام هر نوع ورزش درمانی غیرفعال را ممنوع می سازد.

ورزش های کششی

ورزشهای کششی یکی از اجزا اصلی برنامه تمرین درمانی طب فیزیکی می باشد. برای اینکه کشش یک عضله یا دسته عضلانی بدرستی انجام شود باید موارد متعددی رعایت شود که به آنها اشاره می کنیم.

  • محور کشش و ثابت بودن درست قسمتی از بدن حین کشش:برای اینکه کشش درست انجام شود باید زاویه ای که به عضله کشش داده می شود درست باشد و گاهی باید برای کشش درست یک مفصل ثابت باشد و یک مفصل کشیده شود.
  • شدت کشش: چه مقدار کشش بدهیم
  • مدت کشش: چند ثانیه کشش موثر است
  • سرعت کشش
  • تعداد کشش
  • نوع کشش

باید توجه داشت که اطلاعات مختلفی که در مورد حرکات کششی چاپ و منتشر می شود و در بسیاری از سایتها به آنها استناد می شود اکثرا بر روی ورزشکاران انجام شده و باید در هنگام  تجویز کشش برای بیماران وضعیت بیمار را در نظر گرفت.

درمان بیماریها با ورزش های گوناگون، به ویژه ورزش هایی که ملایم و روی برنامه منظم باشند از بروز بیماریها جلوگیری کرده و نقش پیشگیری را بر عهده دارند، بلکه قادرند در بسیاری از بیماریها مؤثر واقع شده و یک نقش درمانی را از نظر علم پزشکی برعهده بگیرند. مروری کوتاه بر اثرات درمانی ورزش در ارگانهای مختلف بدن و بیماریهای گوناگون این نکته را ثابت می‌کند. درمان درد مفاصل یکی از راه‌های درمان دردهای مفاصل ورزش روزانه، تحت نظر مربی و پزشک است. امروزه به خوبی ثابت شده است که ورزش می‌تواند دردهای مفاصل از جمله مچ پا، زانو، کمر، دستها، شانه و گردن را درمان کند. این ورزشها هر روز باید انجام شود و حرکات تحت نظر مربی باشد، تا بهبودی حاصل شود

درمان آرتروز زانو

برای آرتروز مداوایی وجود ندارد. هدف درمان عبارت است از : کاهش درد، حفظ قدرت تحرک و به حداقل رساندن معلولیت که شامل آموزش بیمار، کم کردن وزن، استفاده مناسب از عصا و وسایل کمکی، ورزش، داروها و در نهایت گچ گیری (برس) و یا اعمال جراحی است.عدم استفاده از مفصل آرتروزی، به دلیل درد، منجر به ضعف عضلات می شود و چون عضلات نقش عمده ای در حفاظت غضروف در مقابل استرس بر عهده دارند، تقویت ماهیچه های دور مفصلی، حائز اهمیت فراوان است. لذا برای حفظ دامنه و حرکت و تقویت عضلات اطراف مفصل، باید ورزش هایی را طرح نمود.

یکی از درمان های استاندارد آرتروز به صورت اولیه، کاهش درد مفصلی با ورزش های تحمل وزن است که عضلات حمایت کننده را قوی می نماید. ولی متاسفانه اغلب از ترس افزایش علائم به بیماران گفته می شود که ورزش نکنند و بیشتر از داروهای رنگارنگ استفاده نمایند.

دیده شده است که بیماران آرتروزی می توانند ورزش هایی با تحمل وزن، مثل پیاده روی را انجام دهند. غضروف می تواند به وسیله خودش دوباره سازی شود. از طرفی مسائلی مثل کاهش قدرت عضلانی اطراف مفصل، کاهش انعطاف پذیری، افزایش وزن و کاهش ظرفیت هوازی، می توانند در هر رژیم درمانی، ایجاد اختلال نمایند. عللی که باعث می شود ورزش درمانی در کاهش علائم و نشانه های آرتروزی موثر باشد عبارتند از:

1-    تصحیح ضعف عضلات ناشی از عدم استفاده آنها و نگهداری آمادگی عضلات اسکلتی

2-     افزایش قدرت عضلات اطراف مفصل که باعث حمایت مفصل از آسیب می شود.

3-    بهبود تغذیه مفاصل با افزایش انتقال مواد به داخل مفصل، در اثر انجام ورزش های با تحمل وزن.

4-    تحرک موثر غضروف مفصلی به وسیله ایجاد فشار تولید شده ناشی از ورزش های با تحمل وزن.

نکات مهم

برای به دست آوردن نتایج و تأثیرات سودمند حرکت درمانی، باید افراد آگاهی و شناخت کافی از ساختمان و آناتومی بدن داشته باشند. همینطور داشتن آگاهی در زمینه فیزیولوژی و بیومکانیک لازم و ضروری است. اگر چه در بعضی از موارد دانستن پاتولوژی بیماریها هم نیاز است. نحوه اجرای صحیح ورزش درمانی فوق العاده اهمیت دارد. به همان اندازه که اجرای صحیح حرکت درمانی می تواند نتایج و تأثیرات مثتبی بر روی بیماریها و اختلالات داشته باشد، به همان اندازه هم امکان دارد که اجرای غلط تمرین درمانی موجب بروز تأثیرات منفی برای بیمار شود. انجام ورزش درمانی باید در حد توانایی و قدرت فرد باشد. از انجام حرکاتی که موجب تشدید درد و ناراحتی بیمار می شود باید به شدت خودداری نمود. اگر فردی متعاقب انجام نرمشهای حرکت درمانی احساس درد یا ناراحتی نمود، باید تعداد حرکات را کاهش داد و یا حتی نوع نرمش را تغییر داد.

نکته دیگری که باید کلیه افراد بدان توجه نمایند این است که برای دست یافتن به نتایج ورزش درمانی،‌نباید عجله و شتاب داشت. به بیان دیگر برنامه حرکت درمانی بر اساس توانایی بیمار طرح ریزی می شود. اگر بیمار قدرت و توانایی مناسبی داشته باشد، پیشرفت او هم قابل توجه است، ولی اگر توانایی و قدرت بیمار محدود و اندک بود، به همان نسبت هم پیشرفت بیمار آهسته خواهد  بود.

در مورد کاربرد ورزش درمانی در مواقعی که التهاب و تورم در مفاصل یا نواحی دیگر وجود دارد، باید با احتیاط و مراقبت باشد، زیرا امکان افزایش تورم و التهاب مفصل متعاقب حرکت درمانی وجود دارد. در اکثر مواقع بهتر است در صورت وجود تورم و التهاب در مفصل تنها از نرمشهای ایستا یا انقباض ایزومتریک استفاده نمود. تأثیرات و نتایج تمرین درمانی محدود و در اختلالات و بیماریهای خاصی کاربرد دارد. عده ای اعتقاد دارند که نتایج و تأثیرات انجام ورزش درمانی که به مدت کم و در فواصل متعدد (روزی چند بار ) انجام گیرد بیشتر از ورزش درمانی است که به مدت زیاد و با فواصل زیاد انجام گیرد. منظور این می باشد که حرکت درمانی را با تعداد کم و روزی چند بار انجام داد تا اینکه فرد تمرین درمانی را با تعداد زیاد و به ندرت انجام دهد. ورزش درمانی را باید حتی الامکان بدون استفاده از وسیله خاصی انجام داد. البته در بعضی مواقع جهت کمک و تسهیل انجام حرکات درمانی نیاز به وسایل کمکی می باشد. استفاده از عصا، قرقره، وزنه یا فنر، دوچرخه ثابت و ابزار دیگر از جمله وسایل کمکی می باشند که امکان دارد برای انجام ورزش درمانی مورد نیاز باشد.