unnamed

فیبرومیالژیا عارضه‌ای است که درد اسکلتی ـ عضلانی منتشر در سراسر بدن ویژگی بارز آن به شمار می‌رود که با خستگی مزمن و اختلالات خواب، حافظه و مسائل روانی و تغییر خلق و خو نیز همراه است. پژوهشگران بر این باورند که فیبرومیالژیا از طریق تأثیرگذاری بر فرایند پردازش سیگنال‌های درد توسط مغز، احساس بدن درد را تقویت می‌کند.

علائم سندرم خستگی مزمن گاهی اوقات پس از ضربه (تروما) فیزیکی، جراحی، عفونت یا فشار روانی قابل ملاحظه شروع می‌شود؛ و در باقی موارد، علائم بتدریج و به مرور زمان بدون بروز هیچ گونه رخداد تحریک کننده‌ی مشخصی روی هم انباشته می‌شود. درصد شیوع فیبرومیالژیا در زنان بسیار بیشتر از مردان است. بسیاری از افراد مبتلا به این بیماری از سردردهای تنشی، اختلال‌های مفصل گیجگاهی (TMJ)، سندرم روده تحریک‌پذیر، اضطراب و افسردگی نیز رنج می‌برند.

اگر چه بیماری ضعف و بی حسی دست و پا ، خستگی و درد بدن قابل درمان نیست، به کمک داروهای گوناگون، ورزش، آرامش اعصاب و تدبیرهای کاهش فشار روانی می‌توان علائم را مدیریت کرد. در ادامه به بحث علائم و درمان بیماری فیبرومیالژیا می پردازیم.

علائم

فیبرومیالژیا علائم بسیاری دارد که معمولاً در هر بیمار با بیمار دیگر متفاوت است. بدن درد و ضعف بدن ، خواب رفتن دست و پا علامت اصلی این عارضه به شمار می‌رود. علائم در بازه‌های زمانی مشخصی، با توجه به عواملی چون میزان فشار روانی، تغییر آب و هوا و میزان فعالیت جسمی بهتر یا بدتر می‌شود.در ادامه به اختصار علائم اصلی بیماری را شرح می‌دهیم:

  • درد منتشر بدن: این درد در سراسر بدن حس می‌شود، اما گاهی در ناحیه‌های مشخصی مانند کمر یا گردن شدت بیشتری می‌یابد. این درد معمولاً مداوم است، اگرچه گاهی اوقات شدیدتر یا ملایم‌تر می‌شود. درد فیبرومیالژیا از نوع سوزشی، خنجری، تیر کشنده و تیز و گاهی به صورت خواب رفتن و گزگز دست و پا است.
  • حساسیت بیش از اندازه: در سندرم خستگی مزمن بیمار گاهی حتی با کوچک‌ترین و ملایم‌ترین لمس نیز دچار درد می‌شود. در صورت صدمه دیدن (برای مثال خوردن انگشت پا به سطحی سخت) درد حاصل از آن مدتی بیشتر از زمان معمولی و پیش از ابتلا به این عارضه طول می‌کشد.
  • کوفتگی بدن، خشکی و بی حالی: این حالت پس از قرار گرفتن در یک حالت به مدت طولانی (برای مثال هنگام صبح‌ پس از بیدار شدن) بیشترین شدت را می‌یابد. ضمناً فیبرومیالژیا باعث گرفتگی عضلانی ـ فشرده و منقبض شدن دردناک و محکم عضله‌ها ـ می‌شود.
  • خستگی مزمن: این علامت در طیفی از احساس خستگی ملایم تا خستگی مزمن و شدیدی متغیر است که غالباً در شبیه به حالتی یاست که در طول بیماری آنفولانزا احساس می شود.
  • اختلال‌های خواب: در افراد مبتلا به فیبرومیالژیا غالباً پس از ساعت‌های متمادی استراحت کردن با احساس خستگی از خواب بیدار می‌شود؛ چون این عارضه گاهی اوقات نمی‌گذارد خواب آن‌قدر عمیق شود که موجب سر زندگی ونشاط شود.
  • سردرد: سردردهای مکرر همراه با درد و خشکی گردن و شانه‌ها
  • ضعف مزمن
  • احساس سرما یا گرمای بیش از اندازه: این حس به دلیل ناتوانی در تنظیم مناسب دمای بدن بروز می‌یابد.
  • پارستزی (خواب رفتن اندام ها)
  • عادت ماهانه دردناک در بانوان
  • اضطراب
  • افسردگی

علت و علل

15482206-full-body-pain-in-gray-300x300

علت ابتلای برخی از بیماران به فیبرومیالژیا مشخص نیست. به رغم مشخص نبودن علت دقیق بروز این عارضه، می‌توان گفت که عامل‌های بی‌شماری در این میان نقش دارند. در ادامه بعضی از عامل‌های اصلی مؤثر در این عارضه شرح داده می‌شود.

  • تغییر در فرایند پردازش پیام‌های درد سراسر بدن توسط سیستم عصبی مرکزی یکی از علل اصلی بروز این بیماری است که احتمالاً از تغییر در مواد شیمیایی سیستم عصبی نشأت می‌گیرد.
  • میزان بسیار پایین هورمون‌های سروتونین، نورآدرنالین و دوپامین مغز.
  • به هم خوردن الگوهای خواب
  • بر اساس پژوهش‌های انجام شده، ژنتیک نقش چندانی در بروز این بیماری ندارد، اما در مجموع می‌توان گفت که برخی از افراد به دلیل ژن‌های خاص و عامل وراثت بیش از دیگران مستعد ابتلا به این عارضه هستند.
  • فیبرومیالژیا غالباً پی‌آمد رخدادی تنش‌زا مانند فشار فیزیکی، تروما یا تنش عاطفی (روانی) است. صدمه دیدن، عفونت ویروسی، زایمان و انجام عمل جراحی از دیگر آغازکننده‌های احتمالی محسوب می‌شوند.
  • عارضه‌های متعددی همراه با فیبرومیالژیا بروز می‌یابند که بیماری‌های روماتیسمی (عارضه‌های آسیب زننده به مفاصل، عضله‌ها و استخوان‌ها) نظیر استئوآرتریت، لوپوس، اسپوندیلیت آنکیلوزان (درد و خشکی صبحگاهی کمر و لگن) و اختلال مفصل گیجگاهی ـ فکی (TMJ) از آن جمله‌اند.

تشخیص

پزشکان در گذشته برای تشخیص فیبرومیالژیا 18 نقطه مشخص بدن را بررسی می‌کردند تا مشخص شود که چند عدد از آنها در صورت محکم فشار دادن درد می‌گیرند. اما در روش‌های جدیدتر نیازی به تعیین تعداد نقطه‌های حساس نیست، در عوض بیماری را می‌توان با توجه به درد منتشر در سراسر بدن تشخیص داد که بیش از سه ماه بدون ابتلا به هیچ عارضه اصلی دامن زننده به درد دوام داشته است. اگرچه انجام هیچ آزمایشی در آزمایشگاه تشخیص فیبرومیالژیا را تأیید نمی‌کند، پزشک از این آزمایش‌ها جهت تشخیص افتراقی و از میدان حدس خارج کردن عارضه‌هایی با علائم مشابه بهره می‌گیرد. آزمایش‌های خون موارد زیر را شامل می‌شود:

  • شمارش کامل سلول‌های خون
  • سرعت رسوب گلبول قرمز
  • آزمایش‌های عملکرد تیروئید

درمان

راه های درمان بی حسی پا، خواب رفتن و گزگز دست که از نشانه های سندرم تونل کارپال می باشند، با روش های بدون جراحی و جراحی امکان پذیر می باشد.

در ادامه روش های رفع و درمان فیبرومیالژیا و ضعف بدن شرح داده شده است.

داروها

با مصرف دارو می‌توان درد فیبرومیالژیا را تسکین داد و کیفیت خواب را بهبود بخشید. داروهای متداول عبارت‌اند از:

  • مسکن‌های غیرتجویزی مانند استامینوفن (تایلنول و اقلام مشابه)، ایبوپروفن (ادویل و اقلام مشابه) یا سدیم ناپروکسین بدن درد را تسکین می‌دهد. ضمناً پزشک گاهی مسکن‌هایی مانند قرص ترامادول را تجویز می‌کند. استفاده از مخدرها به دلیل ایجاد وابستگی و حتی احتمال تشدید بدن درد مزمن در مدت زمان طولانی توصیه نمی‌شود.
  • داروهای ضد افسردگی‌ مانند دولوکستین (سیمبالتا) و میلناسیپران (ساولا) احساس درد و خستگی مزمن توأم با فیبرومیالژیا را تسکین می‌دهد. پزشک آمی‌تریپتیلین یا فلوکستین را برای وضعیت خواب بهتر و بهبودی اختلال در خواب برای بیمار تجویز می‌کند.
  • داروهای ضد صرع. داروهای مخصوص درمان بیماری صرع غالباً در کاهش انواع مشخص درد سودمند هستند. گاباپنتین (نوروپنتین، گرالیز) نیز گاهی اوقات به بهبود علائم فیبرومیالژیا کمک می‌کند، پرگابالین‌ (لیریکا) نخستین داروی تأیید شده از سوی سازمان غذا و دارو برای درمان فیبرومیالژیا به شمار می‌رفت.

ماساژ

ماساژ درمانی یکی دیگر از راهکارهای درمان بدن درد شدید ناشی از فیبرومیالژیا است و از مزایای آن می‌توان به تسکین انواع دردهای عضلانی، خستگی مزمن و بهبودی سندرم خستگی مزمن اشاره کرد. ماساژ معمولاً ایمن است و بدون شک کوفتگی بدن را کاهش می‌دهد و آرامش را به ارمغان می‌آورد.

کایروپراکتیک

درمان دستی و تنظیم ساده‌ی گردن و ستون فقرات حالت کلی بدن را به حالت طبیعی برمی‌گرداند. بسیاری از مبتلایان به فیبرومیالژیا پس از تراز شدن و هم‌محور شدن ستون فقرات کاهش درد منتشر بدن را تجربه می‌کنند. روشی موسوم به کایروپراکتیک و درمان دستی برای تنظیم ستون فقرات و گردن انجام می‌شود که معمولاً متخصص با چرخش یا فشار دست فشار و ضربه سریع و کوتاهی به یکی از مهره‌های ستون فقرات وارد می‌کند. در نتیجه مهره‌ها به جای اصلی و اولیه خود برمی‌گردند.

بیمار هنگام درمان دستی صدای تق تق یا ازجا درآمدن می‌شنود که شاید نگران کننده به نظر برسد، اما در حقیقت از آزاد شدن اکسیژن، نیتروژن و دی اکسید کربن جمع شده درون مفصل ناشی می‌شود. آزاد شدن این گازها درد را تا حد زیادی تسکین می‌دهد، هر چند گاهی موجب ناراحتی ملایم می‌شود. بعضی از مزایای کایروپراکتیک عبارت‌اند از:

  • افزایش دامنه حرکتی مفصل‌ها
  • افزایش جریان خون که به نوبه خود آزاد شدن مواد سمی و تسریع بهبود عضله‌ها را در پی دارد.
  • افزایش تولید اندورفین‌ها (مسکن‌های طبیعی بدن)
  • افزایش قدرت تحمل درد

ورزش

ورزش کردن و انجام نرمش‌های ملایم طبق یک برنامه روزانه یکی از بهترین روش‌های درمان فیبرومیالژیا است. ورزش بدن درد مزمن را کاهش می‌دهد، انرژی بیشتری را در بدن تزریق می‌کند و باعث کاهش ضعف بدن و خستگی مزمن می شود، فشار را کم می‌کند و خواب بهتری را برای بیمار به ارمغان می‌آورد. اگر عادت به ورزش کردن ندارید، حتماً پیش از شروع با پزشک مشورت کنید. در صورت مراجعه به دکتر فیزیوتراپی، وی می‌تواند شما را در تدوین برنامه‌ی ورزشی متناسب با شرایط خاص‌تان یاری دهد. بهترین روند این است که در ابتدا ورزش‌های ایروبیک (هوازی) کم برخورد (مانند پیاده‌روی یا ایروبیک آبی) را برای مدت کوتاه چند روزه تا چند هفته‌ای انجام داد و سپس به موازات کاهش درد و افزایش انرژی، به تدریج شدت و تعداد دفعات را بیشتر کرد.

فیزیوتراپی (طب فیزیکی)

فیزیوتراپی و روش نوروفیدبک برای تسکین علائم درد ناشی از بیماری فیبرومیالژیا مفید است و به کاهش خشکی بدون و خستگی مزمن کمک می‌کند. دکتر فیزیوتراپی علاوه بر ورزش و حرکت‌های اصلاحی از طیف گسترده‌ای از منبع‌ها، از ماساژ عمیق بافتی گرفته تا کمپرس یخ و گرم آب درمانی، نیز بهره می‌گیرد و با استفاده از این روش ها به بیماران مبتلا به این بیماری کمک می‌کند تا عضله‌های‌شان را به کار گیرند، آنها را برای انعطاف‌پذیری بیشتر بکشند و مفصل‌ها را در نرمش‌های افزایش دامنه حرکتی به حرکت درآورند. آموزش حرکت‌های خاص به بیمار و قادر ساختن وی به انجام این تمرین‌ها به صورت روزانه در منزل هدف نهایی فیزیوتراپی است.

سبک زندگی سالم

به لطف سبک زندگی سالم از انرژی بیشتر و احساس بهتر برخوردار می‌شوید و کمتر در معرض ابتلا به بیماریها قرار می‌گیرید. رژیم غذایی سالم و متعادل داشته باشید از مصرف مشروبات الکی پرهیز کنید. از استعمال دخانیات بپرهیزید و وزن مناسب داشته باشید. کمبود خواب به تشدید علائم فیبرومیالژیا می‌انجامد، و درد فزونی یافته خواب آسوده را دشوار می‌سازد. برخورداری از عادت‌های سالم خواب مانع گرفتار شدن در این چرخه می‌شود. پیش از خواب کافئین نکنید، و هر روز (حتی آخر هفته) رأس ساعتی مشخص بخوابید و بیدار شوید و چرت‌ زدن های میان روز را کاهش دهید.

سندرم خشکی مزمن، بدن درد و ضعف بدن می تواند در هر سنی بروز کند. از آنجا که درمان قطعی فیبرومیالژیا وجود ندارد، پزشک با روشهای درمانی شامل دارو، ورزش، فیزیوتراپی، تغذیه و… به کاهش علائم آن مانند خواب رفتن دست و پا، خستگی و کوفتگی بدن، درد منتشر بدن می شود. اغلب این دردها در هنگام بیدار شدن در صبح ممکن است رخ دهد. دلایل و علل فیبرومیالژیا هنوز مشخص نیست اما می تواند در اثر عواملی مثل تنش های عصبی و تروما باشد.